Το Bodynamic – Σύστημα σωματικής Ψυχοθεραπείας και Ανάλυσης – είναι μια πρωτοποριακή μέθοδος σωματικής εξελικτικής ψυχολογίας και ψυχοθεραπείας που ενσωματώνει τα αποτελέσματα σύγχρονων ερευνών για την ψυχοκινητική ανάπτυξη των παιδιών, την ψυχοθεραπεία του βάθους, την γνωσιακή ψυχοθεραπεία και την έρευνα για τον εγκέφαλο, με ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα της επαφής και στις υγιείς σχέσεις .
Το ανθρώπινο σώμα έχει ενσωματωθεί πλήρως στη θεραπεία με ακριβή γνώση της ψυχολογικής λειτουργίας κάθε μυός, με βάση τα δεδομένα που προέκυψαν από 30 χρόνια συστηματικών μελετών για την ανάπτυξη του παιδιού και την ψυχοθεραπευτική εμπειρία ενήλικων ατόμων.

Το Σύστημα Bodynamic δέχεται ως θεμελιώδη αρχή ότι οι μύες συσπώνται ανταποκρινόμενοι στα ισχυρά σωματικά αισθήματα που συνοδεύουν τις συγκινησιακές διεργασίες στις διαφορετικές φάσεις της παιδικής εξέλιξης. Όταν ένας μυς παραμένει σε κατάσταση χρόνιας σύσπασης με άκαμπτη τονική απόκριση, τον ονομάζουμε υπερτονικό · ενώ υπό διαφορετικές συνθήκες ένας μυς ενδέχεται να παραμείνει σε κατάσταση χρόνιας χαλαρότητας και παραίτησης, ανίκανος να ανταποκριθεί σε ισχυρά ερεθίσματα, οπότε τον ονομάζουμε υποτονικό.

Η Lisbeth Marcher και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι κάθε μυς – ή ομάδα συνεργαζόμενων μυών – αντιστοιχούν προς εξαιρετικά συγκεκριμένες φάσεις σωματο-ψυχικής εξέλιξης κατά την παιδική ηλικία και την εφηβεία, και επίσης προς συγκεκριμένες ψυχολογικές λειτουργίες. Κάθε μυς αντιστοιχεί προς μία φάση εξέλιξης (μερικοί περισσότερες), ενώ συσχετίζεται επίσης προς μία ή περισσότερες συγκεκριμένες ψυχολογικές λειτουργίες. Βασιζόμενοι σε αυτά τα νέα δεδομένα οι πρωτεργάτες του Bodynamic δημιούργησαν δυο πρακτικά συστήματα που εφαρμόζονται άμεσα στην ψυχοθεραπεία: τις Χαρακτηροδομές και τις Λειτουργίες του Εγώ.

Μια ιδιαιτερότητα του Συστήματος Bodynamic είναι ότι επιδιώκει να δημιουργήσει ή να τονώσει στο άτομο τις δικές του δυνάμεις (resources) πάνω στις οποίες μπορεί να θεμελιώσει την εσωτερική του ασφάλεια. Η εκπαίδευση στο Σύστημα Bodynamic επιτρέπει στον καλά καταρτισμένο θεραπευτή ή θεραπεύτρια να προσδιορίζει ποιες δυνάμεις χρειάζεται να αποκτήσει το θεραπευόμενο άτομο και σε ποιο εξελικτικό στάδιο της παιδικής ηλικίας αντιστοιχούν, και στη συνέχεια να δουλέψει με συγκεκριμένες κινήσεις οι οποίες ενεργοποιούν αυτούς τους μυς.
Όταν το άτομο κατορθώσει να ανακτήσει δυνάμεις που είχε χάσει, ή να αναπτύξει νέες που δεν διέθετε, τότε ανακτά το σθένος και τις ικανότητες που του είναι απαραίτητες για να μπορέσει να προσεγγίσει με επιτυχία τα βαθύτερα επίπεδα των τραυματικών του εμπειριών. Ταυτόχρονα, η βαθμιαία ενίσχυση των δυνάμεων καθώς και της επίγνωσης επιτρέπουν στο άτομο να έχει πολύ μεγαλύτερο φάσμα επιλογών στη ζωή.

Στην καρδιά του Συστήματος Bodynamic βρίσκεται η διαπίστωση ότι ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ζώο με θεμελιώδες κίνητρο να διατηρεί επαφή και Αμοιβαία Σύνδεση (Mutual Connection) με τους άλλους ανθρώπους, χωρίς όμως να χάνει τον προσωπική του Αξιοπρέπεια (Individual Dignity). Οι διαταραχές συμπεριφοράς των ενήλικων έχουν συχνά τις ρίζες τους σε κάποια διαταραχή της υγιούς Σύνδεσης από τραύματα που υπέστη το άτομο σε μία ή περισσότερες φάσεις της παιδικής του ηλικίας.

Η εξέλιξη του παιδιού είναι εκπληκτική και συγχρόνως περίπλοκη. Το παιδικό σώμα μαθαίνει να κινείται με διάφορους τρόπους: να μπουσουλάει, να περπατάει, να τρέχει, αλλά παράλληλα ο ψυχισμός του παιδιού διατρέχει μια μεγάλη ακολουθία φάσεων εξέλιξης–μεταμόρφωσης οι οποίες έχουν ως πρωταρχικό κίνητρο την επιθυμία του παιδιού να βρίσκεται σε βαθιά Αμοιβαία Σύνδεση με τους άλλους ανθρώπους και με τον κόσμο γύρω του. Προφανώς η εξέλιξη του παιδιού διαμορφώνεται από τις καταπονήσεις—εντάσεις (φυσιολογικές ή ασυνήθιστες) και τραύματα που δέχεται το παιδί καθώς μεγαλώνει.
Όταν οι προσπάθειες του παιδιού να επιτύχει Αμοιβαία Σύνδεση ματαιώνονται, το σώμα και η ψυχισμός του ανταποκρίνονται στήνοντας άμυνες που μπορούμε να τις παρατηρήσουμε τόσο στο σώμα όσο και στην προσωπικότητα. Καθώς το παιδί μεγαλώνει, οι προγενέστερες άμυνες λειτουργούν ως υπόβαθρο για μεταγενέστερα σχήματα διαπροσωπικής σύνδεσης, και με αυτό τον τρόπο συχνά οδηγούν σε νέες άμυνες.

Το Σύστημα Bodynamic λειτουργεί με την παραδοχή ότι κάθε άμυνα εξυπηρετεί κάποιο καίριο σκοπό και για αυτό το λόγο δεν πρέπει να αποδομείται αλόγιστα. Οι άμυνες προκαλούν μεγάλο πόνο, ταυτόχρονα όμως λειτουργούν ως δημιουργικές λύσεις και στρατηγικές επιβίωσης. Όταν καταλάβουμε αυτή τη σημαντική τους ιδιότητα, αποκτούμε την ικανότητα να αποδεχόμαστε και να φροντίζουμε τον εαυτό μας και τους άλλους όπως είναι και όχι όπως «πρέπει» να είναι.
Όταν στην ψυχοθεραπεία το άτομο μπορέσει να αισθανθεί αληθινή υποστήριξη και έτσι να αποδεχτεί νέα και υγιή εντυπώματα–συνδέσεις, τότε έχει στην πράξη αποκτήσει νέες δυνάμεις και δεν του είναι πια απαραίτητο να διατηρεί τις παλιές αμυντικές στάσεις του, και μπορεί να τις αφήσει με απλό και φυσικό τρόπο.

Σχετικά με τις κεντρικές έννοιες Αμοιβαία Σύνδεση και Προσωπική Αξιοπρέπεια τους συστήματος Bodynamic

Το Σύστημα Bodynamic διακρίνει μια συνεχή αλληλεπίδραση και λεπτή ισορροπία μεταξύ της Αμοιβαίας Σύνδεσης και της Προσωπικής Αξιοπρέπειας ή αυτοσεβασμού. Γενικά μιλώντας, οι άμυνες προκύπτουν από τη βαθιά ανάγκη ενός παιδιού να διατηρεί τη μέγιστη δυνατή Αμοιβαία Σύνδεση με τα κεντρικά πρόσωπα στη ζωή του, μερικές φορές σε βάρος της Προσωπικής του Αξιοπρέπειας.
Όπως περίπου ένας ενήλικος μπορεί να διατηρήσει ή να διακόψει την Αμοιβαία Σύνδεση, αντίστοιχα μπορεί να διατηρήσει την προσωπική του Αξιοπρέπεια ή αντίθετα να παραιτηθεί από αυτή. Μιλώντας σε πρώτο πρόσωπο, για να διατηρήσω την προσωπική μου Αξιοπρέπεια στις επαφές μου με τους άλλους, χρειάζεται να σέβομαι τον ίδιο μου τον εαυτό με τρόπο ώστε ο τρόπος που υπάρχω, τα συναισθήματά μου και οι πράξεις μου να είναι συνεπείς προς τον αυθεντικό εαυτό μου – τις πραγματικές μου ανάγκες, ενορμήσεις, προτιμήσεις, επιθυμίες και οπτική ζωής.
Ένας τρόπος να χάσω την προσωπική μου Αξιοπρέπεια είναι όταν η αλληλεπίδρασή μου με κάποιο άλλο πρόσωπο ή πρόσωπα γίνει τόσο απαιτητικά δύσκολη για εμένα, ώστε μέσα μου να φτάσω στο σημείο να έχω ανάγκη να αποτραβηχτώ από την επαφή, διακόπτοντας την αμοιβαία Σύνδεση – όμως δεν το κάνω! Αντίθετα, διατηρώ τη Σύνδεση, αλλά για να το επιτύχω χρειάζεται να παραιτηθώ από την προσωπική μου Αξιοπρέπεια.

Ως συνολικό σύστημα οι Χαρακτηροδομές του Bodynamic αποτελούν, μεταξύ άλλων, ολόκληρη εγκυκλοπαίδεια Χαρακτηρολογικών Θέσεων που εξηγούν για ποιους λόγους και με ποιους τρόπους ένα άτομο θα προτιμούσε να διατηρήσει την αμοιβαία Σύνδεση εις βάρος της προσωπικής του Αξιοπρέπειας – να διατηρήσει επαφή με κάποιο άτομο ή κατάσταση την οποία κατά βάθος δεν μπορεί να αντέξει, επειδή το ενδεχόμενο να χάσει τη Σύνδεση τον γεμίζει φόβο, ενώ η απώλεια της προσωπικής Αξιοπρέπειας του φαίνεται λιγότερο τρομακτική.
Και αντίστροφα: κάθε άτομο έχει κάποια στιγμή στη ζωή του αποτραβηχτεί από μια επαφή που του προκαλούσε ανυπόφορη δυσκολία, προκειμένου να μπορέσει να διατηρήσει την προσωπική του Αξιοπρέπεια. Έτσι εξηγείται άλλη μια ακραία αλλά καθόλου σπάνια πλευρά της ανθρώπινης κατάστασης: Μηδενική αμοιβαία Σύνδεση αλλά πολλή προσωπική αξιοπρέπεια, σε απόλυτη μοναξιά.

Το Σύστημα Bodynamic προτείνει ότι έχει μεγάλη σημασία να μπορούμε να παίρνουμε ενσυνείδητες αποφάσεις για τις σχέσεις μας με τους άλλους και για τους τρόπους που συνδεόμαστε, ώστε να μη χρειάζεται να μειώνουμε την εσωτερική μας ακεραιότητα και αξιοπρέπεια απλώς και μόνο για να μη χάσουμε την επαφή. Μαθαίνουμε να εξισορροπούμε αποτελεσματικά την βαθιά επαφή με τους άλλους και την προσωπική μας αξιοπρέπεια, και έτσι τιμούμε ταυτόχρονα τους άλλους αλλά και τον εαυτό μας.

Ο αιδεσιμότατος Martin Luther King είχε περιγράψει την αμοιβαία σύνδεση με το δικό του τρόπο:

Αληθινά, όλες οι μορφές της ζωής είναι αλληλένδετες.
Οι άνθρωποι μετέχουν σε ένα αναπόφευκτο δίχτυ αμοιβαιότητας,
πλεγμένοι όλοι μαζί στο υφάδι της Κλωθώς.
Κάθε τι που επηρεάζει έναν άνθρωπο άμεσα επηρεάζει όλους έμμεσα.
Δεν θα γίνω ποτέ αυτός που θα μπορούσα να είμαι
ώσπου να γίνεις και εσύ αυτό που θα μπορούσες να είσαι ·
δεν θα γίνεις ποτέ αυτό που θα μπορούσες να είσαι
ώσπου να γίνω και εγώ αυτός που θα μπορούσα να είμαι.
Έτσι συνδέονται όλοι και όλα μεταξύ τους στην πραγματικότητα.

Κείμενο: Γιώργης Τουφεξής